در دومین روز از عملیات نظامی اسرائیل و ایالات متحده در داخل ایران، گزارشهای متعددی از آسیبدیدن بیمارستانها، مدارس، مراکز امدادی و بخشهایی از زیرساختهای رسانهای کشور منتشر شده است؛ گزارشهایی که نگرانیهای جدی حقوق بشری را برانگیخته و ضرورت فوری حفاظت از غیرنظامیان را برجسته میکند.
در تهران، رسانههای ایران اعلام کردند که بیمارستان گاندی، بیمارستان خاتمالانبیاء و ساختمان وابسته به جمعیت هلال احمر ایران در پی حملات دچار آسیب شدهاند. ویدیوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی نشاندهنده شکستن شیشهها، تخریب نمای بیرونی ساختمانها و تخلیه اضطراری بیماران است. در یکی از این تصاویر، کادر درمان در حال انتقال یک نوزاد از بیمارستان گاندی دیده میشوند.
مقامهای اسرائیلی اعلام کردهاند که هدف حمله، «زیرساخت نظامی» در نزدیکی بیمارستان بوده و خود بیمارستان هدف مستقیم نبوده است. با این حال، حتی در صورت وجود تاسیسات مرتبط با نهادهای امنیتی در اطراف این مراکز، حقوق بینالملل بشردوستانه بهصراحت طرفهای درگیر را ملزم میکند که از مراکز درمانی حفاظت کرده و از وارد آمدن آسیب قابل پیشبینی به غیرنظامیان جلوگیری کنند. بیمارستانها، بیماران و کادر درمان در هر شرایطی از حمایت ویژه برخوردارند، مگر آنکه بهطور مستقیم برای مقاصد نظامی مورد استفاده قرار گرفته باشند.
بر اساس اعلام مقامهای وزارت بهداشت ایران، دستکم ده مرکز درمانی در نقاط مختلف کشور آسیب دیدهاند؛ از جمله مراکزی در اهواز، چابهار، همدان و سراب. رئیس بیمارستان گاندی اعلام کرد که همه بیماران بدون آسیب جدی منتقل شدهاند، اما یکی از کارکنان بیمارستان دچار آسیب شدید مغزی شده است و بخشهایی از بیمارستان، بهویژه بخش ناباروری، خسارت قابل توجهی دیده است.
در جنوب کشور، گزارشها درباره حمله به دبستان غیرانتفاعی شجره طیبه در میناب نگرانیهای عمیقی ایجاد کرده است. بنا بر اعلام مقامهای محلی، ۱۶۵ نفر کشته و ۹۶ نفر زخمی شدهاند که گفته میشود اکثریت آنها دانشآموز بودهاند. اگرچه این مدرسه در نزدیکی مجموعهای مرتبط با نهادهای امنیتی قرار دارد، اما وجود تاسیسات امنیتی در مجاورت یک مدرسه، وضعیت غیرنظامی و حفاظتشده آن را از بین نمیبرد و مسئولیت رعایت اصل تفکیک، تناسب و احتیاط همچنان بر عهده طرفهای درگیر است.
همچنین گزارشهایی از آسیب به مدارس دیگر در استان قزوین و شرق تهران منتشر شده است. جمعیت هلال احمر ایران اعلام کرده که از آغاز حملات تاکنون ۵۵۵ نفر در سراسر کشور جان باختهاند و ۱۳۱ شهرستان درگیر حادثه شدهاند.
روز یکشنبه همچنین گزارش شد که بخشهایی از سازمان صداوسیما در شمال تهران در دستکم دو حمله جداگانه هدف قرار گرفته است. شبکه خبر ایران اعلام کرد که پخش برنامهها پس از وقفهای کوتاه از سر گرفته شده و تیمهای فنی در حال بررسی خسارتها هستند. در برخی مناطق کشور نیز اختلال موقت در دریافت سیگنال گزارش شده است.
تأسیسات رسانهای کارکرد غیرنظامی دارند و پایگاه نظامی محسوب نمیشوند و طبق حقوق بینالملل بشردوستانه در زمره اهداف غیرنظامی قرار میگیرند، مگر آنکه مستقیماً در خدمت عملیات نظامی باشند. حمله به زیرساختهای رسانهای میتواند جان خبرنگاران و کارکنان غیرنظامی را به خطر اندازد و دسترسی عمومی به اطلاعات را مختل کند.
سازمان جهانی بهداشت نیز با ابراز نگرانی عمیق از آسیب به بیمارستان گاندی تأکید کرده است که مراکز درمانی و کادر پزشکی در هر شرایطی باید مصون بمانند و اهداف مشروع نظامی محسوب نمیشوند. این اصول از بنیادهای حقوق بینالملل بشردوستانه است و برای همه طرفهای درگیر الزامآور است.
حتی در صورت ادعای وجود اهداف نظامی در نزدیکی این مراکز، طرفهای درگیر موظفاند میان اهداف نظامی و غیرنظامی تفکیک قائل شوند و اطمینان حاصل کنند که مزیت نظامی مورد انتظار، بر خسارت قابل پیشبینی به غیرنظامیان نمیچربد. حفاظت از کودکان، بیماران، کادر درمان، امدادگران، خبرنگاران و سایر غیرنظامیان یک تعهد مطلق است.
از منظر نایاک، این تحولات بهشدت نگرانکننده است. ما حملاتی را که به کشته و زخمی شدن غیرنظامیان و آسیب به نهادهای حفاظتشدهای چون مدارس، بیمارستانها، مراکز امدادی و رسانهای منجر میشود، قاطعانه محکوم میکنیم. افزایش شمار قربانیان غیرنظامی نشان میدهد که برقراری آتشبس فوری، پایبندی کامل به حقوق بینالملل بشردوستانه و انجام تحقیقات مستقل درباره حوادث گزارششده، امری ضروری و فوری است. جان غیرنظامیان نباید به بهای رقابتهای ژئوپلیتیک از دست برود.
تداوم درگیری تنها بر دامنه رنج انسانی میافزاید. امنیت پایدار از مسیر تخریب کلاسهای درس، تخلیه بیمارستانها یا هدف قرار گرفتن مراکز رسانهای حاصل نخواهد شد. توقف فوری خصومتها، حفاظت از غیرنظامیان و بازگشت به مسیر دیپلماسی، تنها راه جلوگیری از خسارتهای جبرانناپذیر بیشتر است.