مقامات قضایی ایران هیوا سیفیزاده، خواننده موسیقی سنتی و مدرس آواز، را به اتهام «تشویق به فساد و فحشا» به چهار سال زندان محکوم کردهاند. این پرونده در ارتباط با اجرای زنده او در تهران تشکیل شده و نگرانیهای جدی درباره آزادی بیان هنری، حقوق زنان، دادرسی عادلانه و استفاده از عناوین کیفری گسترده برای محدودکردن فعالیت هنرمندان زن در ایران ایجاد کرده است.
این حکم در دادگاه بدوی صادر شده و هنوز قطعی نیست. سیفیزاده اعلام کرده است که او و وکیلش به رأی صادرشده اعتراض خواهند کرد.
پرونده به اجرای ۹ اسفند ۱۴۰۳ هیوا سیفیزاده در مجموعه فرهنگی «عمارت روبهرو» در تهران بازمیگردد. نیروهای امنیتی برنامه را متوقف کردند و سیفیزاده هنگام اجرا بازداشت شد. در زمان بازداشت، گزارشها از دستگیری او در جریان برنامه خبر میدادند، اما جزئیات اتهامات کیفری علیه او بلافاصله اعلام نشد.
سیفیزاده اکنون جزئیات بیشتری درباره آن شب بیان کرده است. به گفته او، تنها چند دقیقه از حضورش روی صحنه گذشته بود و او اشعاری از سعدی را با آواز سنتی ایرانی اجرا میکرد که برنامه متوقف شد.
پس از اعلام رأی دادگاه، سیفیزاده درباره مبنای اتهام مطرحشده علیه خود پرسش کرده است. او گفته از متن حکم برایش روشن نیست کدام رفتار یا بخش از اجرای او مصداق «تشویق به فساد و فحشا» تشخیص داده شده است.
درباره وضعیت قانونی برنامه نیز روایتهای متفاوتی مطرح شده است. پس از بازداشت سیفیزاده، مقامهای فرهنگی ایران اعلام کردند که این اجرا مجوز لازم را نداشته است. با این حال، مسئله مجوز بهتنهایی توضیح نمیدهد که چرا در ادامه پرونده از یک عنوان کیفری سنگین مانند «تشویق به فساد و فحشا» استفاده شده و حکم چهار سال زندان صادر شده است.
این حکم با واکنشهایی در جامعه هنری ایران نیز روبهرو شده است. حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی ایران، درباره مبنای صدور چنین حکم سنگینی در ارتباط با اجرای سیفیزاده پرسش کرده است. این واکنش بخشی از نگرانی گستردهتر هنرمندان درباره ابهامهای قانونی و محدودیتهای حرفهای پیش روی خوانندگان زن در ایران است.
زنان در ایران همچنان با محدودیتهایی برای تکخوانی در برابر مخاطبان مختلط روبهرو هستند که به همین شکل درباره خوانندگان مرد اعمال نمیشود. طی سالهای گذشته، خوانندگان زن با لغو اجراها، احضار قضایی، بازداشت، محدودیت فعالیت حرفهای و تشکیل پرونده به دلیل اجرای عمومی یا انتشار آثارشان در فضای مجازی مواجه شدهاند.
این محدودیتها شرایطی تبعیضآمیز ایجاد کرده است که در آن زنان هنرمند ممکن است برای اشکالی از فعالیت هنری با پیامدهای حرفهای و قضایی مواجه شوند که برای مردان مجاز است.
پرونده سیفیزاده بهویژه از این جهت نگرانکننده است که بنا بر روایت خود او، رفتاری که مبنای تشکیل پرونده قرار گرفته، اجرای موسیقی سنتی ایرانی و اشعار کلاسیک فارسی بوده است، نه تحریک به خشونت یا رفتاری که بتواند اعمال محدودیتهای شدید بر آزادی بیان را توجیه کند.
ایران از کشورهای عضو میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی است. ماده ۱۹ این میثاق از آزادی بیان، از جمله بیان هنری، حمایت میکند و ماده ۲۶ نیز بر برابری افراد در برابر قانون و حمایت در برابر تبعیض تأکید دارد. هرگونه محدودیت بر آزادی بیان باید از معیارهای قانونی بودن، ضرورت و تناسب برخوردار باشد.
ایران همچنین عضو میثاق بینالمللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است که حق افراد برای مشارکت در زندگی فرهنگی را به رسمیت میشناسد.
جرمانگاری بیان هنری مسالمتآمیز و اعمال محدودیتهای تبعیضآمیز علیه زنان هنرمند با تعهدات ایران برای حمایت از آزادی بیان و برخورداری برابر افراد از حقوق خود سازگار نیست.
استفاده از اتهامی جدی و دارای دامنه تفسیری گسترده مانند «تشویق به فساد و فحشا» در ارتباط با یک اجرای موسیقی، همچنین نگرانیهایی درباره دادرسی عادلانه ایجاد میکند. قوانین کیفری باید به اندازه کافی روشن باشند تا افراد بتوانند تشخیص دهند چه رفتاری ممنوع است و نباید به شکلی خودسرانه یا تبعیضآمیز اجرا شوند.
اینکه خود سیفیزاده نیز علناً پرسیده است کدام بخش از رفتار او مصداق جرم اعلامشده بوده، اهمیت شفافیت و وضوح قانونی در رسیدگی به این پرونده را برجسته میکند.
پیامد چنین حکمی نیز تنها به هیوا سیفیزاده محدود نمیشود. صدور مجازاتهای سنگین کیفری برای خوانندگان زن میتواند تأثیری بازدارنده بر کل جامعه هنری ایران داشته باشد و هنرمندان، سالنهای اجرا، تهیهکنندگان و مؤسسات فرهنگی را از همکاری با زنان خواننده منصرف کند، بهویژه در شرایطی که حدود فعالیت هنری مجاز همچنان با ابهام همراه است.
شورای ملی ایرانیان آمریکا (نایاک) با جرمانگاری بیان هنری مسالمتآمیز و محدودیتهای تبعیضآمیزی که زنان هنرمند را از فرصتهای در دسترس همتایان مرد خود محروم میکند، مخالف است. هیچ هنرمندی نباید صرفاً به دلیل آواز خواندن، اجرای موسیقی یا مشارکت مسالمتآمیز در زندگی فرهنگی ایران با سالها زندان مواجه شود.
ما از مقامات قضایی ایران میخواهیم در رسیدگی به اعتراض هیوا سیفیزاده، حقوق او در برخورداری از دادرسی عادلانه و تعهدات بینالمللی ایران در زمینه حقوق بشر را بهطور کامل رعایت کنند و هر حکمی را که صرفاً بر مبنای بیان هنری مسالمتآمیز صادر شده است، لغو کنند.
مقامات ایران همچنین باید محدودیتهای تبعیضآمیز علیه خوانندگان زن را پایان دهند و شرایطی فراهم کنند که موسیقیدانان و سایر هنرمندان بتوانند بدون ترس از بازداشت، زندان، سانسور یا اقدامات تلافیجویانه، به خلق آثار هنری، اجرا و مشارکت در زندگی فرهنگی کشور بپردازند.