در روزهایی که آزادی اندیشه و پژوهش در ایران بیش از هر زمان دیگری محدود شده است، نیروهای امنیتی سه پژوهشگر سرشناس — پرویز صداقت، مهسا اسدزاده و شیرین کریمی — را بازداشت کردند و محمد مالجو، اقتصاددان و پژوهشگر شناختهشده نیز برای بازجویی احضار شده است.
این بازداشتها نشان میدهد که حکومت در تلاش است تا صدای مستقل و انتقادی دانشگاهیان را بیش از پیش خاموش کند؛ صداهایی که بسیاری از آنان بهدلیل دیدگاههای عدالتمحور و چپگرایانه شناخته میشوند.
تا این لحظه هیچکدام از نهادهای امنیتی یا قضایی توضیحی درباره علت بازداشتها، محل نگهداری یا نهاد مسئول ارائه نکردهاند. منابع مختلف گزارش دادهاند که ماموران با یورش به منازل این پژوهشگران، وسایل الکترونیکی، کتابها و دستنوشتههای آنان را ضبط کردهاند. به نظر میرسد این بازداشتها بخشی از اقدامی هماهنگ برای فشار بر پژوهشگران مستقل باشد.
پرویز صداقت، ۶۳ ساله، اقتصاددان و پژوهشگر اقتصاد سیاسی، از چهرههای شناختهشدهی اندیشهی چپ در ایران است. او سالها در نشریات اقتصادی فعالیت داشته و دربارهی نابرابری و سیاستهای نئولیبرالی در ایران نوشته است. صداقت غروب یکشنبه در خانهاش بازداشت شد و مأموران پس از تفتیش کامل منزل، وسایل شخصی و کاری او را با خود بردند.
مهسا اسدزاده، ۳۵ ساله، جامعهشناس و دانشآموختهی دانشگاه تربیت مدرس است. او با پژوهشهای خود در زمینهی جامعهشناسی سیاسی و نوشتههایش در وبسایت نقد اقتصاد سیاسی شناخته میشود. صبح دوشنبه مأموران امنیتی در منزل والدینش او را بازداشت کردند و وسایل شخصی و علمیاش را توقیف نمودند.
شیرین کریمی، ۴۲ ساله، جامعهشناس و مترجم آثار فلسفی و اجتماعی است و از دانشگاه تهران فارغالتحصیل شده است. او نویسنده و مترجم چند کتاب در زمینهی فلسفه و جامعهشناسی است و صبح دوشنبه در منزل خود بازداشت شد. مأموران پس از بازرسی، کتابها و وسایل ارتباطی او را ضبط کردند و تاکنون هیچ اطلاعی از محل نگهداریاش در دست نیست.
محمد مالجو، ۵۳ ساله، اقتصاددان و پژوهشگر با دکترای اقتصاد از دانشگاه تهران، برای بازجویی احضار شده و وسایل شخصیاش توقیف گردیده است. او بهدلیل پژوهشهای انتقادی دربارهی تاریخ اقتصادی ایران پس از انقلاب و نگاه عدالتخواهانه و چپگرایانهاش شناخته میشود. اگرچه بازداشت رسمی او اعلام نشده، اما احضار و ضبط وسایلش نشاندهندهی گسترش دامنهی فشارها حتی بر افراد غیر بازداشتشده است.
انجمن اسلامی دانشجویان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران در بیانیهای در تاریخ ۱۳ آبان (۴ نوامبر) این بازداشتها را «تلاشی برای ارعاب و خاموشکردن پژوهشگران مستقل» توصیف کرد و نوشت:
«در شرایطی که کشور زیر فشار بحرانهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در حال فروپاشی است و نهادهای قدرت از پذیرش مسئولیت و ناتوانی خود سر باز میزنند، حکومت بار دیگر به ابزار فرسودهی سرکوب پناه برده است.»
بازداشت این پژوهشگران در حالی صورت گرفته که در هفتههای اخیر فشار بر نویسندگان، روزنامهنگاران و فعالان مدنی در سراسر کشور افزایش یافته است. از استانهای کردستان، کرمان و اصفهان نیز گزارشهایی از بازداشت معلمان و فعالان صنفی منتشر شده است.
چندی پیش، منزل مرضیه رسولی، روزنامهنگار و تهیهکنندهی پادکست رادیو مرز، توسط مأموران تفتیش و وسایل الکترونیکی او ضبط شد. همچنین، سایت روزنامهی هممیهن به دستور نهادهای امنیتی مسدود گردید و از مدیران خواسته شد از فعالیت در شبکههای اجتماعی خودداری کنند.
غلامحسین کرباسچی، مدیرمسئول روزنامه، از فشارهای فزایندهی سازمان اطلاعات سپاه و وزارت اطلاعات علیه خبرنگاران خبر داده و آن را نشانهی تنگتر شدن فضای آزادی بیان در ایران دانسته است.
در همین زمینه، احمد زیدآبادی، روزنامهنگار در هممیهن، نوشت:
«سایت روزنامهی هممیهن از هفتهی پیش بدون هیچگونه ابلاغ قانونی مسدود شده و روزنامه فقط بهصورت چاپی و در تیراژ محدود منتشر میشود. حیات امروز روزنامهها به سایتشان وابسته است و مسدود کردن سایت، در عمل تفاوتی با توقف انتشار روزنامه ندارد.»
بازداشت این پژوهشگران و دیگر نویسندگان، همراه با ضبط وسایل شخصی، قطع ارتباط با خانواده و محرومیت از دسترسی به وکیل، نقض آشکار تعهدات بینالمللی ایران از جمله مواد ۹ و ۱۹ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی است که آزادی بیان، اندیشه و امنیت فردی را تضمین میکند.
این اقدامات تلاشی آشکار برای ایجاد فضای رعب، خاموشکردن گفتوگوی انتقادی و محدود کردن آزادی علمی در دانشگاهها به شمار میرود.
از دیدگاه شورای ملی ایرانیان آمریکایی (نایاک)، این بازداشتها بخشی از روند نگرانکنندهی سرکوب اندیشهی مستقل و بهویژه گرایشهای فکری چپگرا در ایران است.
نایاک با محکوم کردن بازداشت این پژوهشگران و همهی زندانیان سیاسی که صرفاً بهخاطر استفادهی مسالمتآمیز از حق آزادی بیان و اندیشه در زندان هستند، از دولت ایران میخواهد فوراً و بدون قید و شرط پرویز صداقت، مهسا اسدزاده، شیرین کریمی و دیگر فعالان سیاسی و مدنی را آزاد کند.